Chuyện xảy ra mới đây tại một buổi lễ có truyền hình trực tiếp. Khi một cán bộ trẻ được xướng danh bước lên sân khấu, dưới hàng ghế khách mời, lập tức một đại biểu quay sang hỏi ngay một đại biểu khác: Đồng chí này con đồng chí nào?

Lần đầu tiên tôi được nghe về "cái lưỡi bò" cách đây đã 18 năm, tại một hội thảo không dính dáng gì đến biên giới và chủ quyền, ở Ấn Độ. Đầu năm 1998, tôi tham dự một hội thảo quốc tế tổ chức tại Agra (Ấn Độ), nơi có đền Taj Mahal nổi tiếng. Chủ đề của hội thảo là "Inclusive Education", nghĩa là đưa trẻ em khuyết tật học tập cùng trẻ em bình thường. Mỗi nước cử một vài quan chức của Bộ Giáo dục phụ trách vấn đề này đến tham dự.

Năm 1853, ở Nhật Bản thời Mạc Phủ, 4 tàu chiến Mỹ của Đô đốc Perry lù lù tiến vào cửa biển Uraga mà không hề báo trước. Họ bắn một loạt đại bác lên trời thị uy, rồi đòi gặp chính quyền. Yêu sách của họ là Nhật Bản phải mở cảng biển cho tàu Mỹ đến giao thương.

"Thất vọng quá! Không còn biết nói gì nữa!"; "Đại diện phụ nữ Việt Nam mà thế này sao?"; "Nhìn thằng con trai hút thuốc phì phèo đã thấy không đàng hoàng rồi, đây là con gái mà còn hoa hậu nữa!"; "Xăm mình, tomboy, đều chấp nhận được. Hút thuốc thì không!"; "Sau lần này thì hiểu nhân cách của cô này luôn!"; ... Cư dân mạng đang bình luận về hành vi hút thuốc của Hoa hậu Kỳ Duyên trong quán cà phê như vậy đó.

Bạn tôi ly thân, dọn ra sống một mình như thời sinh viên. Tôi đến thăm anh sau hai tuần, thật khủng khiếp, chỉ trong vòng 14 ngày, anh kịp khuân về lượng đồ đạc đủ chất kín căn phòng hơn 40m2.

Không phải ngẫu nhiên mà chữ “bùn” bị buộc phải đổi sang từ khác nếu muốn đăng báo, trong câu thơ “Ôi tiếng Việt như bùn và như lụa” của Lưu Quang Vũ. Đến như bây giờ, sau mấy thập kỷ, tư duy cởi mở, vậy mà suốt mấy ngày qua dậy làn sóng phản đối Bộ Giáo dục “ra nhầm đề” (!), và kết tội người ra đề Văn chỉ vì một chữ (bùn) “phản cảm, đen tối, bôi xấu, hạ nhục tiếng Việt của cha ông”!