Chỉ là kỷ niệm thanh xuân

Gần ba năm sau, nhân chuyến công tác tại các tỉnh miền Trung, tôi ghé về thăm thành phố biển quê nhà. Xe vào khu ngoại ô, bắt gặp lối nhỏ ngày xưa đầy ắp những kỷ niệm, lòng tôi bỗng dâng lên một nỗi nhớ cồn cào da diết. Nhớ những ngày sống bên chị thật ngọt ngào, ấm áp, nhớ những kỷ niệm buồn vui của thở ban đầu…

Tôi biết Hoàng Lan hồi chị mới chuyển về công tác tại trường Văn hóa – Nghệ thuật. Nhưng được gần gũi và trở thành đôi bạn thì đâu khoảng vài ba năm trở lại. Nói đúng hơn là từ ngày tác phẩm sơn dầu “Nỗi niềm dòng sông” của chị đoạt giải A tại cuộc triển lãm Mỹ thuật toàn quốc do Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức tại thủ đô Hà Nội.

Nghe tin chị nhận giải trở về, anh Tổng biên tập lập tức cử tôi đến liên hệ với chị để viết bài giới thiệu về chị cho số tạp chí sắp in. Vốn rất say mê ngành hội họa, đồng thời cũng rất hâm mộ tài năng của chị, tôi hối hả đạp xe đến nhà chị ở tận cuối đường Hoàng Văn Thụ. Nhưng khi đến nơi, những người bạn ở chung quanh cho biết, chị đã bán nhà và chuyển đến khu ngoại ô về phía tây nam thành phố. Mặc dù chiều đầu thu, tiết trời còn rất oi bức, gay gắt nắng, nhưng tôi vẫn hồ hởi đạp chiếc xe cà tàng vượt hơn mười cây số tìm địa chỉ mới của chị.

Đó là căn nhà cấp bốn nằm lọt thỏm giữa vườn cây um tùm, yên tĩnh. Cảnh quan thoáng đãng và thơ mộng của khu ngoại ô rất thích hợp với người sáng tạo nghệ thuật đa tài như chị. Tôi cứ đứng ngập ngừng trước ngôi nhà của chị trong giây lát rồi đưa tay gõ cửa khẽ khàng. Một lúc sau, chị xuất hiện với chiếc tạp dề loang lổ màu sắc, chào tôi bằng nụ cười của La Joconde và mời tôi vào phòng khách. Nói là phòng khách chứ thực ra, đó là căn phòng khá rộng, một góc kê vài cái ghế nhựa, một chiếc bàn gỗ tạp đã cũ dùng nơi tiếp xúc bạn bè. Phần còn lại ngổn ngang, bừa bộn những bút, cọ, bột màu, giá vẽ và vài bức tranh còn đang ở dạng phát thảo.

Chị pha trà mời tôi, hỏi vui vẻ:

– Cậu nhà báo đến nhờ tôi vẽ chân dung?

Mặc dù ngay từ phút đầu gặp nhau, nét mặt thanh tú và nụ cười siêu thực của chị hình như đã cuốn hút lấy tôi, nhưng tôi vẫn cố giữ bình tĩnh và trả lời cũng khá hóm hỉnh:

– Em không dám nhờ chị vẽ chân dung mà đến xin viết chân dung của chị.

Chị kêu lên ngạc nhiên:

– Ô! Cậu định viết báo về tôi?

– Vâng, chị biết đấy, em rất đam mê hội họa và cũng rất mến mộ tài năng của chị. Để giúp cho giới yêu nghệ thuật trong nước hiểu thêm về chị…

Chị vội cắt lời tôi:

- Nhưng, cậu cũng nên biết rằng, tôi không phải kẻ háo danh, không thích khoe khoang màu mè. Nếu giới hâm mộ nghệ thuật muốn hiểu tôi hãy cứ để họ tự tìm hiểu qua tác phẩm. Có thể cậu sẽ cho tôi ích kỷ?

Tôi trả lời nửa đùa nửa thật:

– Không phải ích kỷ mà là tính cách của một nghệ sĩ lớn!

Chị khoa tay, vẫn giọng nghiêm túc:

– Thôi thôi! Cậu nên từ bỏ ý định viết lách về tôi. Còn nếu thật sự yêu thích nghề tô vẽ này, xin cứ thỉnh thoảng ghé lại, chúng ta sẽ có dịp trao đổi với nhau về nghệ thuật. Như vậy sẽ thú vị hơn.

Thế là theo yêu cầu của chị, tôi bỏ hẳn ý định viết bài về chị. Thay vào đó, những lúc rỗi việc, tôi thường đến xưởng vẽ của chị để nhờ chị bồi dưỡng thêm kiến thức về ngành nghệ thuật đã một thời tôi rất say mê tìm tòi, nghiên cứu. Mỗi lần đến thăm chị, chị luôn tiếp tôi niềm nở. Chúng tôi thường trao đổi, cũng có lúc tranh luận sôi nổi về vài trường phái Mỹ thuật đương đại: Dada, Siêu thực, lập thể… . Về kiến thức Văn học, Âm nhạc chị cũng tỏ ra khá sắc sảo. Dần dần, mối quan hệ giữa chúng tôi ngày càng thân thiện hơn. Chị thường gọi tôi bằng cậu, xưng tôi, vì chị lớn hơn tôi đến tám tuổi. Còn tôi, vẫn là em – chị !

Là một họa sĩ ảnh hưởng Levitan, vào những ngày nghỉ, chị lại rủ tôi đi đến khu rừng tĩnh lặng, những dòng sông hoang vắng, có khi đến tận miền quê yên bình để lấy tư liệu cho những tác phẩm có giá trị sau này. Biết tôi rất mê phong cảnh mùa thu, chị hứa sẽ tặng tôi một tác phẩm mà chị đang hình thành trong tâm tưởng. Trong những chuyến đi như vậy, chị kể cho tôi nghe đôi nét về quãng đời không lấy gì làm suôn sẻ của chị.

Quê chị, một huyện miền biển của tỉnh Thừa Thiên, nghèo, quanh năm đầy nắng gió. Năm mười ba tuổi, chị mồ côi cả cha lẫn mẹ và được người chú ruột tiếp tục nuôi chị ăn học. Vốn có năng khiếu hội họa ngay từ thuở nhỏ nên sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học, chị thi vào Trường cao đẳng Mỹ thuật Huế. Những năm học ở đây, chị luôn tỏ ra là một sinh viên xuất sắc và cũng là một hoa khôi của trường. Đến năm thứ tư, không biết số phận đưa đẩy thế nào mà chị lại yêu một anh họa sĩ theo trường phái Dã thú (Fauvism) khá nổi tiếng, đang là giảng viên của trường, lớn hơn chị mười tuổi.

Chàng hoạ sĩ tài hoa ấy hứa sẽ can thiệp với Ban giám hiệu Trường Cao đẳng Mỹ thuật giữ chị ở lại làm giảng viên sau khi chị tốt nghiệp và vẽ ra trước mắt chị một tương lai đủ bảy sắc cầu vồng rực rỡ. Tuổi trẻ nông nổi, lại thêm cái chất nghệ sĩ lãng mạn, chị đã sớm trong trắng hồn nhiên của đời người con gái. Gần đến kỳ thi tốt nghiệp, chị rất thất vọng khi nhận được tin anh chàng hoạ sĩ đã xuất cảnh sang Canada. Thế là mộng không thành, mà còn để lại cho chị một bài học đắng cay của tình trường.

Tốt nghiệp ra trường chưa có việc làm, chị phải xin hợp đồng dạy họa cho một trường phổ thông trung học trong thành phố để đảm bảo cuộc sống tối thiểu trong lúc kinh tế thị trường đang có nhiều biến động. Đây chỉ là giải pháp tạm thời chứ niềm ước mơ cháy bỏng của chị là được đứng trên bục giảng của trường nghệ thuật, hoặc được cầm cọ, được mang giá vẽ đi khắp chân trời góc bể để khắc hoạ những hình ảnh kỳ diệu, muôn màu, muôn vẻ của thế giới tự nhiên. Làm giáo viên phổ thông được vài năm, chị đã chán ngấy vì phải nhai đi nhai lại những lý thuyết cũ rích, những khái niệm nhàm chán trước đám học trò phổ thông trong mỗi tiết dạy.

Đang dự tính bỏ việc vào Nam thì tình yêu thứ hai bỗng đến với chị như một cơn gió nồm đang giữa trưa hè nắng gắt. Một giảng viên ngữ văn Trường Đại học đem lòng yêu chị. Đã một lần bị chao đảo, hụt hẫng vì mối tình đầu đổ vỡ nên lần này, chị hết sức thận trọng trong mối quan hệ với chàng giảng viên phong độ và lịch lãm. Qua nhiều cuộc gặp tay đôi, chị thấy anh là một trí thức uyên bác, có tấm lòng nhân hậu, vị tha; rất xứng đáng là chỗ dựa, là nơi trú ngụ đáng tin cậy của đời chị. Những ngày họ yêu nhau là một chuỗi thời gian đầy thi vị, hạnh phúc ngọt ngào.

Mối tình trong sáng nồng thắm của tuổi thanh xuân đã giúp chị củng cố niềm tin vào tương lai và yêu cuộc sống hơn bất cứ lúc nào hết. Nhưng một lần nữa, số phận lại nghiệt ngã với chị. Người mà chị yêu thương hết mực đã vĩnh viễn ra đi vì tai nạn ô tô trong chuyến công tác đưa sinh viên đi thực tập tại một tỉnh miền tây. Thế là mối tình thứ hai lại tan vỡ, gây cho chị một cú sốc tâm lý cực mạnh tưởng chừng không thể nào qua khỏi. Nhờ sự động viên an ủi của bạn bè, của đồng nghiệp, một thời gian sau, chị dần dần lấy lại thăng bằng và hoà nhập vào cuộc sống.

Rồi một cơ may bỗng đến với chị, giúp chị bước lên vị trí mà chị hằng khao khát. Một hôm, tình cờ chị gặp lại người thầy cũ dạy môn lịch sử mỹ học. Biết chị là một tài năng lâu nay bị bỏ phí, ông tích cực vận động đưa chị về giảng dạy tại Trường Văn hoá nghệ thuật của thành phố quê tôi. Con đường sáng tạo nghệ thuật của chị cũng bắt đầu thăng hoa từ đó.

Ngoài giờ giảng dạy ở trường, phần lớn thời gian còn lại, chị mang giá vẽ rời thành phố ra vùng ngoại ô để vẽ tranh phong cảnh. Nhiều tác phẩm của chị được chọn đưa đi triển lãm trong và ngoài nước đoạt nhiều giải cao, được khách chơi tranh nước ngoài yêu chuộng. Giới phê bình nghệ thuật trong nước đánh giá rất cao tài năng của chị. Thời gian này, chị được nhiều người có vai vế trong xã hội đeo đuổi, nhưng chị chỉ xem họ là những người bạn bình thường và dốc hết tâm trí vào sự nghiệp sáng tạo.

Một chiều cuối năm, dùng bữa tại nhà chị, vừa xới cơm cho tôi, chị vừa hỏi:

- Cậu đã ăn cơm hến xứ Huế lần nào chưa? Tôi nói đã thử một vài lần vào những dịp đi công tác.

Chị bảo:

- Ra giêng, cậu ra Huế một chuyến. Đích thân em… xin lỗi, tự tay tôi sẽ làm món cơm hến truyền thống đãi cậu. Huế còn có món sò huyết nướng lò, đặc sản nổi tiếng vùng phá tam giang nữa đấy!

Tết xong, chị về Huế thăm họ hàng. Chị bảo tôi cùng đi. Xui xẻo vì thời gian này, tôi được tổng biên tập cử đi viết bài tại một tỉnh xa. Nghĩ lại thấy tiếc vì đã bỏ lỡ chuyến về thăm quê hương mang nhiều kỷ niệm vui buồn thời thơ trẻ của chị!

Đã hai lần chìm đò, chị vẫn đẹp, cái đẹp nồng nàn, ấm áp của người đàn bà ở tuổi trên ba mươi dễ làm xao xuyến lòng người! Hồi mới làm quen, tôi coi chị là người chị tinh thần, một người bạn dễ gần và dễ chia sẻ. Rồi từ lúc nào đó không còn nhớ rõ, tôi đem lòng yêu chị, yêu đến nỗi sẵn sàng từ bỏ tất cả để theo chị đi khắp cùng trời cuối đất.

Từ ngày quen thân với chị, đời tôi đỡ cô đơn trống vắng. Những lúc chán ngấy cuộc sống ma bụt lẫn lộn, xấu tốt đan xen tôi lại đến xưởng vẽ để chia sẻ những vui buồn, và được ngắm nhìn chị đang thả hồn trên những trang phát thảo… Những lúc như vậy, tôi thấý cuộc đời này rất đáng yêu và đáng sống. Riêng chị vẫn cứ vô tư?!. Nhiều hôm liền, vì bận công việc không đến thăm, chị trách tôi tham công tiếc việc nên quên hẳn tình chị – em.

Nếu như, chị là một nghệ sĩ bình thường, tôi sẽ thú thực với chị rằng, tôi đã yêu chị, sẵn sàng hy sinh tất cả vì chị. Chắc chắn sau đó, tôi sẽ có mái ấm gia đình hạnh phúc, chị vẽ tranh, tôi viết văn, làm báo, cùng nhau xây dựng cuộc sống vì nghệ thuật, xa lánh chốn phố phường bụi bặm, đầy những mưu mô, toan tính. Đằng này, chị là một nghệ sĩ có tên tuổi, có đẳng cấp!!!. Còn tôi, tôi chỉ là anh thợ viết, danh phận bọt bèo, tương lai là gam màu xám xịt. Vì vậy, lời tỏ tình tôi chỉ dám giấu kín tận đáy lòng vì mặc cảm!.

Trong chuyến dã ngoại, chị em tôi ngồi trên bãi cỏ non tơ bên dòng suối nhỏ dưới chân núi Vũng Chua, chị bỗng hỏi tôi đột ngột:

– Gần ba mươi rồi, lập gia đình được rồi đấy! Tôi sẽ giới thiệu cho cậu một nữ họa sĩ trẻ đẹp, vừa mới ra trường.

Tôi thầm trách chị vô tâm không hiểu một chút gì về tình cảm của tôi đang dành cho chị mà còn ra vẻ người lớn, có quyền khuyên nhủ, bảo ban!.

Tôi hỏi bằng một giọng không vui:

– Đẹp bằng chị không?

Chị bật lên tràng cười trong veo:

– Cậu trông gà hoá cuốc. Tôi mà đẹp cái nỗi gì?

Tôi nói không cần suy nghĩ:

– Chị hãy lập gia đình đi rồi đến lượt em.

Chị tỏ vẻ ngạc nhiên:

– Tại sao tôi lại dính dáng đến chuyện riêng tư của cậu chứ?!

Tôi luống cuống trước câu hỏi của chị nên vội xoay câu chuyện sang hướng chị:

– Tuổi thanh xuân của chị sắp đi qua rồi đấy. Hay là... hay là trong đám quan chức đang theo bám, chị nên chọn lấy một người tử tế để yêu, để chia sẻ, không khéo sau này sẽ hối tiếc!

Chị quay sang tôi trách nhẹ:

– Cậu ngốc lắm, họ là những người có chức, có quyền, có tiền của, nhưng tình cảm khô khan, trái tim chai cứng, làm sao tôi có thể yêu họ được chứ !?.

Yên lặng một lúc, chị bảo với giọng buồn:

– Thôi nhé, chúng ta đừng nhắc đến đề tài này nữa!

Sau chuyến dã ngoại, nhiều đêm tôi không thể nào ngủ được. Tôi trách chị vô tâm không hiểu được tình yêu cùa tôi đã thầm lặng dành cho chị. Rồi tôi lại tự trách mình không biết thân, biết phận, yêu một nữ nghệ sĩ tài năng để chuốc lấy khổ đau, dằn vặt. Tôi cố quên chị, nhưng không thể nào quên được! Nét mặt thanh tú, phúc hậu và ánh mắt buồn thăm thẳm cứ trở về với tôi trong những giấc mơ để rồi khi choàng tỉnh, lại thấy cô đơn trống vắng! Thế là tôi rắp tâm trốn chị bằng cách xin chuyển công tác đến một tỉnh miền Tây. Hy vọng thời gian sẽ giúp tôi quên chị, một nghệ sĩ tài hoa xinh đẹp đã giúp tôi hiểu thế nào là tình yêu, tình bạn; đâu là niềm hạnh phúc, khổ đau!

Về khách sạn tắm rửa xong, nhịp đập của trái tim hình như cứ hối thúc tôi tìm đến thăm chị, trong khi lý trí lại bảo phải cố lãng quên nữ nghệ sĩ tài hoa mà đời sống tình cảm là những gam màu buồn. Nhưng sức mạnh bản năng của con người đã dẫn tôi đến với chị. Gần ba năm biền biệt, ngôi nhà nhỏ khu ngoại ô của chị vẫn giữ vẻ bình yên giữa khu vườn sum suê hoa trái. Tôi hồi hộp đưa tay gõ cửa khẽ khàng và tưởng tượng nét mặt rạng rỡ của chị được gặp lại tôi sau gần ba năm xa vắng! Nhưng rất thất vọng vì người tiếp tôi không phải là chị, mà là một bà cụ tuổi gần bảy mươi, nói rặt giọng Huế. Bà cụ hấp háy đôi mắt nhìn tôi, hỏi:

– Cậu hỏi chi rứa ?

– Dạ, cháu muốn gặp họa sĩ Hoàng Lan

– Cô Hoàng Lan đã bán nhà định cư bên Úc gần hai năm rồi tê.

Câu trả lời của bà cụ khiến tôi bàng hoàng, đứng lặng và quên trước mặt còn có bà cụ đang nhìn tôi bằng ánh mắt dò xét.

– Rứa cậu là gì với cô Hoàng Lan? Bà cụ hỏi.

– Chúng cháu là bạn rất thân với nhau. Tôi trả lời buồn.

Như nhớ ra điều gì. Bà cụ hỏi thận trọng:

– Có phải cậu tên …Khương?

– Thưa phải.

– Cậu mần nghề viết báo?

– Vâng, thưa cụ đúng vậy. Có việc gì không thưa cụ?

Bà cụ mừng rỡ:

– Tôi chờ cậu gần hai năm rồi tê. Trước khi ra đi, cô Hoàng Lan có nhờ tôi trao cho cậu một vật kỷ niệm khi nào cậu quay lại.

Bà cụ sốt sắng đưa tôi vào phòng khách. Đó là góc của xường vẽ ngày xưa. Mặc dù căn phòng đã được chủ mới sửa sang, sắp xếp lại, nhưng vẫn gợi tôi nhớ về những buồn vui kỷ niệm của một thời tri kỷ tri âm. Bà cụ rót nước mời rồi mở tủ lấy ra bì giấy lớn trao cho tôi, giọng bà cởi mở:

– O không biết cái chi trong nớ cậu ạ.

Tôi nhận quà và hồi hộp tháo ra từng lớp giấy bọc ngoài. Cuối cùng, một bức tranh sơn dầu khổ lớn lồng khung màu nâu sẫm hiện ra trước mắt. Đó là phong cảnh một góc rừng thu vàng rộm, được thể hiện bằng bút pháp điêu luyện, tài hoa của chị. Tôi đã từng xem nhiều tác phẩm của các danh hoạ chuyên vẽ tranh phong cảnh như Levitan, Skin, Aivazoski…., nhưng bức tranh của Hoàng Lan đã cho tôi thấy hết vẻ đẹp đầy gợi cảm của một góc rừng thu yên bình mà chúng tôi đã nhiều lần đi đến bằng ngôn ngữ kỳ diệu của hội hoạ.

Đặc biệt, trong bức tranh có một cặp tình nhân đang ngồi âu yếm bên nhau cạnh giòng suối nhỏ, mắt họ cùng hướng về khoảng trời chiều tím thẫm. Nhìn kỹ, thì hỡi ơi, người con gái trong tranh có mái tóc dài óng ả, vẻ mặt thanh tú chính là chị, còn gã con trai kia là… tôi!. Nhờ bức tranh mà tôi đã hiểu ra tất cả. Càng hiểu tôi càng tự trách mình quá ngây thơ ngốc nghếch đã không phát hiện ra là chị đã âm thầm kín đáo dành cho tôi một tình yêu sâu đậm. Vậy mà những năm tháng gần gũi bên tôi, chị lại luôn thủ vai người chị, người bạn, lúc nào cũng lo lắng cho hạnh phúc riêng tư của tôi để rồi cũng như tôi, mỗi đêm về, trong căn phòng trống vắng, chị lại thấy bâng khuâng khắc khoải!

Tôi ngậm ngùi tự hỏi, không biết người họa sĩ tài hoa tôi yêu say đắm hiện đang ở phương trời nào !?

Tất cả chỉ là kỷ niệm!

TRẦN QUANG LỘC

Các bài khác

Ngược sông Rào Nậy (28/08/2026)
Cõi người mênh mông (28/08/2026)

Trang Thơ Minh Đan