Bảo tàng Văn học Việt Nam 15 năm hình thành và phát triển

Trải qua 15 năm hình thành và phát triển, Bảo tàng Văn học Việt Nam đã khẳng định vai trò là một thiết chế văn hóa lưu giữ, bảo tồn và giới thiệu những giá trị đặc sắc của nền văn học dân tộc, là không gian kết nối văn học với đời sống, đưa di sản văn chương đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước.

Giai đoạn 2021-2026 đánh dấu một chặng đường quan trọng của hoạt động chuyên môn trong bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu tiếp cận văn hóa ngày càng đa dạng, Bảo tàng đã đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, chú trọng nâng cao chất lượng trưng bày, đẩy mạnh Nghiên cứu – Sưu tầm, tăng cường công tác Kiêm kê – Bảo quản và mở rộng các hoạt động truyền thông, giáo dục trải nghiệm.

Đẩy mạnh sưu tầm, làm giàu di sản văn học dân tộc

Xác định là nhiệm vụ chuyên môn trọng tâm, giai đoạn 2021–2026, Bảo tàng Văn học Việt Nam thuộc Hội Nhà văn Việt Naam đã tích cực triển khai các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm tài liệu, hiện vật gắn với cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của các nhà văn, nhà thơ.

Kết quả, Bảo tàng đã sưu tầm được 7.643 tài liệu, hiện vật, góp phần bổ sung đáng kể cho nguồn tư liệu phục vụ công tác nghiên cứu, bảo quản và trưng bày. Nội dung sưu tầm tập trung ưu tiên các nhà văn, nhà thơ được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước, các giải thưởng văn học có uy tín trong nước và quốc tế; đặc biệt quan tâm đến những văn nghệ sĩ cao tuổi, những người có nhiều đóng góp cho nền văn học nước nhà.

Mỗi bản thảo, cuốn sách, bức thư, bức ảnh hay kỷ vật được trao tặng giúp bổ sung cho kho tư liệu của Bảo tàng, đông thời là sự gửi gắm niềm tin, tình cảm và trách nhiệm của các thế hệ nhà văn, gia đình các nhà văn, cộng đồng đối với việc gìn giữ di sản văn học dân tộc.

Bên cạnh, Bảo tàng Văn học Việt Nam còn chú trọng sưu tầm tư liệu bằng hình thức ghi hình, phỏng vấn các nhà văn, nhà thơ tiêu biểu, nhằm lưu giữ những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác, quan niệm văn chương và những dấu ấn của họ trong tiến trình văn học dân tộc. Trong giai đoạn 2021-2026, Bảo tàng đã thực hiện quay phim tư liệu về các tác giả như: Ma Văn Kháng, Hoàng Quốc Hải, Nguyễn Khoa Điềm; Vương Trọng, Vũ Quần Phương, Phong Lê, Trần Đăng Suyền, Lê Phương Liên, Hải Đường… Đây là nguồn tư liệu có giá trị, góp phần bổ sung và làm phong phú kho di sản của Bảo tàng, đồng thời lưu giữ những ký ức, trải nghiệm và chia sẻ trực tiếp của các văn nghệ sĩ cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Trưng bày – Không gian lưu giữ và tôn vinh di sản văn học

Trong những năm qua, Bảo tàng tiếp tục duy trì, phát huy giá trị hệ thống trưng bày thường xuyên, với hơn 3.150 tài liệu, hiện vật gốc, quý đã giới thiệu một cách khái quát và sinh động tiến trình hình thành, phát triển của văn học Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.

Các nội dung lớn được tập trung thể hiện là Văn học Việt Nam thời kỳ Cổ – Trung đại (từ thế kỷ XI đến cuối thế kỷ XIX) và văn học Việt Nam Cận – Hiện đại (từ đầu thế kỷ XX đến nay).

Đặc biệt, hệ thống trưng bày giới thiệu, tôn vinh các nhà văn, nhà thơ được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật; những tác giả có đóng góp nổi bật trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Công tác chỉnh lý, bổ sung nội dung trưng bày được thực hiện theo kế hoạch hằng năm; các triển lãm chuyên đề cũng được tổ chức nhằm làm phong phú thêm hoạt động giới thiệu di sản, đồng thời phục vụ các nhiệm vụ chính trị, ngày lễ lớn của đất nước.

Ngài Pranay Verma – Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Ấn Độ tại Việt Nam thăm Bảo tàng Văn học Việt Nam ngày 4.11.2021.

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ – Ủy viên Ban Thường vụ Hội Nhà văn Việt Nam, Giám đốc Bảo tàng Văn học Việt Nam tiếp Ngài Kohdayar Marri – Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hoà Hồi giáo Pakistan tới thăm Bảo tàng Văn học Việt Nam, ngày 7.11.2024.

Giáo dục di sản – Kết nối công chúng, lan tỏa tình yêu văn học

Từ năm 2021-2026, Bảo tàng đã đón 35.271 lượt khách là học sinh, sinh viên, các đoàn nghiên cứu, tổ chức văn hóa và đông đảo công chúng trong nước, quốc tế.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc xây dựng các chương trình tham quan theo chuyên đề, kết hợp giữa khám phá hệ thống trưng bày với hoạt động trải nghiệm, giao lưu, tương tác và tìm hiểu văn học.

Tiêu biểu trong số đó là chương trình trải nghiệm văn học “Chữ Tâm – chữ Tài” đã đến cho người tham gia một hành trình khám phá văn học giàu cảm xúc, qua đó cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của văn chương, tài năng và nhân cách của các danh nhân văn hoá, văn học Việt Nam.

Không chỉ góp phần đổi mới phương thức phục vụ khách tham quan, “Chữ Tâm – chữ Tài” còn mở ra hướng tiếp cận mới trong khai thác giá trị di sản văn học gắn với hoạt động giáo dục, trải nghiệm văn hóa và phát triển du lịch.

Chương trình cũng góp phần hưởng ứng định hướng phát triển kinh tế đêm của Thủ đô Hà Nội, từng bước khẳng định tiềm năng của Bảo tàng trong việc hình thành những sản phẩm văn hóa đặc trưng. Đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm – bồi đắp nguồn di sản văn học.

Kiểm kê, bảo quản và số hóa – Gìn giữ bền vững di sản văn học Việt Nam

Hiện nay, Bảo tàng Văn học Việt Nam đang lưu giữ, bảo quản 62.495 tài liệu, hiện vật. Các tài liệu, hiện vật được kiểm kê, phân loại, lập hồ sơ và áp dụng những biện pháp bảo quản phù hợp với đặc điểm, chất liệu và tình trạng của từng loại hiện vật.

Công tác xác định giá trị, hoàn thiện hồ sơ đối với các hiện vật quý, từng bước nâng cao chất lượng quản lý kho, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, trưng bày và giáo dục. Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng có vai trò quan trọng đối với hoạt động bảo tàng, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý, số hóa và khai thác dữ liệu hiện vật cũng được quan tâm triển khai. Đây là hướng đi cần thiết nhằm từng bước hiện đại hóa công tác quản lý di sản, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu, kết nối, chia sẻ thông tin và phát huy giá trị nguồn tài liệu, hiện vật đang được lưu giữ.

Ngài Tshering W. Sherpa, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng Hòa Ấn Độ tại Việt Nam đến thăm Bảo tàng Văn học Việt Nam, ngày 30.9.2026.

Lan tỏa di sản văn học trên không gian số

Bên cạnh các hoạt động giới thiệu trực tiếp tại không gian trưng bày, Bảo tàng chú trọng phát triển các kênh truyền thông số như Website, Facebook, TikTok; đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền hình để giới thiệu hoạt động, sự kiện và những giá trị đặc sắc của di sản văn học. Trong đó, website và trang Facebook của Bảo tàng từng bước trở thành những kênh thông tin có uy tín, cung cấp kiến thức về văn học, tác giả, tác phẩm, đồng thời kết nối với đông đảo bạn đọc trong và ngoài nước.

Nội dung truyền thông được đổi mới theo hướng ngắn gọn, trực quan, sinh động, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người trẻ. Các bài viết, hình ảnh, video, phóng sự và chương trình giao lưu được triển khai đa dạng, góp phần làm mới cách giới thiệu văn học, đưa những câu chuyện về nhà văn và tác phẩm đến gần hơn với đời sống đương đại.

Đáng chú ý, Bảo tàng đã triển khai xây dựng các clip ngắn giới thiệu về tác giả, tác phẩm văn học được đưa vào sách giáo khoa Tiếng Việt và Ngữ văn ở các cấp học.

Thông qua hình thức thể hiện hiện đại, nội dung cô đọng, gần gũi, những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác, hoàn cảnh ra đời và giá trị tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm được chuyển tải đến học sinh một cách hấp dẫn, dễ tiếp nhận. Thông qua các hoạt động truyền thông và giáo dục trải nghiệm, hình ảnh Bảo tàng Văn học Việt Nam ngày càng được lan tỏa rộng rãi, đồng thời mở rộng mạng lưới kết nối với các trường học, tổ chức văn hóa và cộng đồng. Bảo tàng từng bước vượt ra khỏi khuôn khổ của một không gian trưng bày truyền thống để trở thành điểm đến văn hóa, học tập và trải nghiệm giàu ý nghĩa.

Trải nghiệm của các bạn học sinh tại Bảo tàng Văn học Việt Nam.

Hướng tới xây dựng Bảo tàng hiện đại trên nền tảng chuyển đổi số

Nhìn lại giai đoạn 2021–2026, bên cạnh những kết quả đạt được, Bảo tàng Văn học Việt Nam cũng nhận thức rõ những yêu cầu mới đặt ra trong quá trình phát triển. Hệ thống cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và trang thiết bị phục vụ hoạt động chuyên môn cần được quan tâm đầu tư, nâng cấp; nội dung trưng bày cần tiếp tục được chỉnh lý, đổi mới; công tác quản lý, bảo quản và khai thác dữ liệu cần được hiện đại hóa để đáp ứng tốt hơn nhu cầu nghiên cứu, tham quan và trải nghiệm của công chúng.

Trên cơ sở đó, Bảo tàng đang xây dựng Đề án “Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa và ứng dụng công nghệ đổi mới trưng bày Bảo tàng Văn học Việt Nam”. Đây được xác định là một trong những định hướng quan trọng nhằm tạo bước chuyển trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn học trong thời gian tới. Đề án hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa, ứng dụng công nghệ trong quản lý và khai thác thông tin tài liệu, hiện vật; đồng thời đổi mới phương thức trưng bày, giới thiệu di sản theo hướng trực quan, tương tác và hiện đại.

Việc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin được định hướng thực hiện đồng bộ, có khả năng tích hợp, kết nối và chia sẻ dữ liệu với các nền tảng dùng chung của thành phố Hà Nội và Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch. Đây không chỉ là giải pháp khắc phục những hạn chế về hạ tầng và công nghệ hiện nay mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để Bảo tàng từng bước hình thành phương thức hoạt động phù hợp với yêu cầu của một thiết chế văn hóa hiện đại, đáp ứng xu thế chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản. Tiếp nối hành trình gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn chương.

Mười lăm năm là một chặng đường ghi dấu sự hình thành, xây dựng và trưởng thành của Bảo tàng Văn học Việt Nam. Trong hành trình ấy, giai đoạn 2021–2026 đã ghi nhận nhiều nỗ lực đổi mới và những kết quả đáng khích lệ trên các lĩnh vực trưng bày, nghiên cứu – sưu tầm, kiểm kê – bảo quản, truyền thông và giáo dục trải nghiệm.

Những con số về hàng chục nghìn lượt khách tham quan, hàng nghìn tài liệu, hiện vật được sưu tầm, bổ sung và hàng chục nghìn tư liệu đang được gìn giữ không chỉ phản ánh kết quả hoạt động chuyên môn mà còn cho thấy trách nhiệm của Bảo tàng trong việc bảo tồn di sản văn học dân tộc.

Đằng sau mỗi hiện vật là một câu chuyện, mỗi trang bản thảo là dấu ấn sáng tạo, mỗi tác phẩm là một phần tâm hồn, trí tuệ và lịch sử của đất nước. Chặng đường phía trước còn nhiều nhiệm vụ và thách thức, song với định hướng đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và mở rộng kết nối với cộng đồng, Bảo tàng Văn học Việt Nam tiếp tục hướng tới mục tiêu trở thành điểm đến văn hóa, giáo dục giàu sức hấp dẫn; nơi quá khứ và hiện tại gặp gỡ qua những giá trị bền vững của văn chương.

Kỷ niệm 15 năm thành lập là dịp để Bảo tàng Văn học Việt Nam tri ân những thế hệ đã tâm huyết xây dựng, gìn giữ và bồi đắp giá trị di sản văn chương dân tộc. Tiếp nối hành trình ấy, Bảo tàng hướng tới đổi mới toàn diện, đẩy mạnh chuyển đổi số, sáng tạo các hình thức trưng bày, giáo dục và trải nghiệm văn học hiện đại. Với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Bảo tàng xác định di sản văn họ là “ký ức” quan trọng của dân tộc và là nguồn lực nội sinh góp phần phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa. Từ đó, Bảo tàng Văn học Việt Nam hướng tới hình thành những sản phẩm văn hóa đặc sắc, kết nối di sản với giáo dục, du lịch và đời sống đương đại.

BTVH

Các bài khác

Trang Thơ Minh Đan